Filmavond: The World according to Weeber

Filmavond | 07.10.2025 | terugblik

Tekst: Camiel Hendriks | Foto's: More or Less design

Met zijn opvallende gebouwen en vooral door zijn provocerende uitspraken en ideeën drukte architect Carel Weeber decennialang een stempel op de Nederlandse architectuurwereld. Hij was wars van architectuurtrends en niet bang de gevestigde orde uit te dagen. Op 7 oktober bekeken we de film The World according to Weeber en leerden we van filmmaker Jord den Hollander over deze eigenzinnige, in Nijmegen geboren, architect.

In de film zagen we hoe de eigenzinnige Weeber, die zich radicaal afzette tegen het modernisme, de Nederlandse status quo en functionaliteit in de architectuur weer belangrijk maakte. Filmmaker Jord den Hollander zette archiefmateriaal als een kleurrijke beeldcollage op een rij, wat resulteerde in de biografische film The world according to Weeber. De niet-camera-schuwe Weeber spatte van het doek met zijn eindeloos scherpzinnige uitspraken.

Weeber richtte zijn carrière op het bouwen van betaalbare woningen in grote bouwblokken, die voor iedereen zo praktisch en betaalbaar mogelijk moesten zijn. Daarin zette hij functionaliteit centraal, niet esthetiek of versiering. Zijn ontwerpen waren vaak uniek, uitdagend, en in het oog springend. Omdat hij zelf uit een welgesteld gezin kwam, werd hij regelmatig neergezet als de architect die bewust lelijke architectuur ontwierp voor mensen met een kleinere portemonnee - terwijl hij zelf zijn eigen werk juist als maatschappelijk betrokken zag. Hij beschouwde zijn werk juist als functionele architectuur, en stelde dat het niet aan hem was om te bepalen wat wel en niet mooi is.

In die zin had hij kritiek op het modernisme, maar behield hij wel dezelfde vormentaal in zijn ontwerpen. Grote blokken die geen spektakelstukken moesten zijn op het vlak van esthetiek of ornamentatie. Waar hij zich wél tegen afzette binnen het modernisme was de rol die de architect zichzelf aanmeet. De modernistische architecten gebruikten volgens hem architectuur om de gebruikers ‘op te voeden’, wat in die zin volgens Weeber juist belerend en elitair was. Een architect moet volgens Weeber vooral een bouwtechnisch en functioneel ontwerper zijn, die veel vrijheid nodig heeft om dat werk zo goed mogelijk uit te voeren. De overheid moet daar dus zo min mogelijk aan te pas komen, omdat deze ook een belerende rol kan innemen naar bewoners.

In het nagesprek bespraken programmamaker Camiel Hendriks en filmmaker Jord den Hollander de kritiek op Weeber vanuit de media. Ook bespraken ze de houding van Weeber  richting de Nederlandse staat, waarin soms een toon van cynisme terugkwam. Hij groeide op op Curaçao en speelde zijn hele leven met deze dubbele identiteit. Op Curaçao was er ruimte voor het ontwerpen van eigen woning. Na een imposante carrière trok hij weer terug naar zijn geboorteplaats, waar hij zijn eigen woning ontwierp. Weeber leed aan Alzheimer en stierf begin dit jaar. Hij heeft de filmpremière nog mee kunnen maken en riep aan het einde van de vertoning: ‘Die architect, dat ben ik!’

---